Publicado
Redistribuir valor en la ciudad financiarizada: planeamiento y vivienda protegida en Barcelona
Redistributing value in the financialised city: urban planning and affordable housing in Barcelona
Redistribuer la valeur dans la ville financiarisée : planification urbaine et logement abordable à Barcelone
Redistribuir valor na cidade financeirizada: planeamento urbano e habitação protegida em Barcelona
DOI:
https://doi.org/10.15446/bitacora.v36n3.126019Palabras clave:
Planificación urbana, Política de la vivienda, Vivienda, Derecho a la vivienda, Desarrollo urbano (es)Urban planning, Housing policy, Housing, Right to housing, Urban development (en)
Planeamento urbano, Política de habitação, Habitação, Direito à habitação, Desenvolvimento urbano (pt)
Aménagement urbain, Politique du logement, Logement, Droit au logement, Développement urbain (fr)
Descargas
Este artículo analiza las posibilidades y límites del planeamiento urbanístico para distribuir vivienda protegida en un sistema residencial financiarizado. A partir de la obligación introducida en Barcelona en 2018 de destinar el 30 % del techo residencial de determinadas actuaciones en suelo urbano consolidado a vivienda protegida, se examina qué ocurre cuando la regulación de la transformación de la propiedad se moviliza con fines redistributivos. Mediante un estudio de caso cualitativo basado en análisis documental y normativo, datos secundarios y entrevistas, se distinguen tres dimensiones de la capacidad redistributiva del planeamiento: captura, materialización y distribución espacial. El caso muestra que estas dimensiones divergen: una obligación puede mantenerse sin materializarse plenamente, mientras que mecanismos que facilitan su ejecución preservan la contribución cuantitativa y modifican su geografía. Estas dimensiones permiten identificar fronteras de la capacidad urbanística dentro de un sistema financiarizado. El planeamiento redefine las condiciones de transformación de la propiedad y las vincula a objetivos colectivos, pero no garantiza su materialización, mientras que su capacidad para orientar la distribución espacial depende de cómo se articule el cumplimiento. Las fronteras de la financiarización aparecen como límites institucionales y espaciales, móviles y disputados, de la capacidad pública para gobernar la transformación urbana.
This article examines the possibilities and limits of urban planning to produce and distribute affordable housing within a financialised housing system. Focusing on the requirement introduced in Barcelona in 2018 to allocate 30% of the residential floor area of certain developments on consolidated urban land to affordable housing, it examines what happens when the regulation of property transformation is mobilised for redistributive purposes. Through a qualitative case study based on documentary and regulatory analysis, secondary data and interviews, the article distinguishes three dimensions of planning’s redistributive capacity: capture, materialisation and spatial distribution. The case shows that these dimensions diverge: an obligation may remain in place without being fully materialised, while mechanisms facilitating implementation preserve the quantitative contribution while altering its geography. These dimensions reveal different frontiers of planning capacity within a financialised system. Planning redefines the conditions of property transformation and links them to collective objectives, but does not fully control their materialisation or spatial distribution. The frontiers of financialisation thus emerge as mobile and contested institutional and spatial limits to public capacity to govern urban transformation.
Cet article analyse les possibilités et les limites de la planification urbaine pour répartir des logements abordables dans un système résidentiel financiarisé. À partir de l’obligation introduite à Barcelone en 2018 de consacrer 30 % de la surface résidentielle de certaines opérations en tissu urbain consolidé au logement abordable, il examine ce qui se produit lorsque la régulation de la transformation de la propriété est mobilisée à des fins redistributives. À travers une étude de cas qualitative, l’article distingue trois dimensions de la capacité redistributive : captation, matérialisation et distribution spatiale. Le cas montre que ces dimensions divergent : une obligation peut subsister sans se matérialiser pleinement, tandis que des mécanismes facilitant sa mise en œuvre préservent la contribution quantitative tout en modifiant sa géographie. Ces dimensions révèlent différentes frontières de la capacité urbanistique dans un système financiarisé. La planification redéfinit les conditions de transformation de la propriété et les associe à des objectifs collectifs, mais ne garantit pas leur matérialisation effective, tandis que sa capacité à orienter la distribution spatiale dépend des modalités de mise en œuvre des obligations. Les frontières de la financiarisation apparaissent ainsi comme des limites de la capacité publique à gouverner la transformation urbaine.
Este artigo analisa as possibilidades e os limites do planeamento urbano para produzir e distribuir habitação protegida num sistema habitacional financeirizado. A partir da obrigação introduzida em Barcelona, em 2018, de destinar 30% da área residencial de determinadas intervenções em solo urbano consolidado à habitação protegida, examina-se o que acontece quando a regulação da transformação da propriedade é mobilizada para fins redistributivos. Através de um estudo de caso qualitativo baseado em análise documental e normativa, dados secundários e entrevistas, distinguem-se três dimensões da capacidade redistributiva do planeamento: captura, materialização e distribuição espacial. O caso mostra que estas dimensões divergem: uma obrigação pode manter-se sem se materializar plenamente, enquanto mecanismos que facilitam a sua execução preservam a contribuição quantitativa e modificam a sua geografia. Estas dimensões permitem identificar diferentes fronteiras da capacidade urbanística num sistema financeirizado. O planeamento redefine as condições de transformação da propriedade e vincula-as a objetivos coletivos, mas não garante a sua materialização efetiva, enquanto a sua capacidade de orientar a distribuição espacial depende da forma como se regula o cumprimento das obrigações. As fronteiras da financeirização surgem, assim, como limites institucionais e espaciais, móveis e disputados, da capacidade pública para governar a transformação urbana.
Referencias
Aalbers, M. B. (2017). The variegated financialization of housing. International Journal of Urban and Regional Research, 41(4), 542–554. https://doi.org/10.1111/1468-2427.12522
Aalbers, M. B., & Christophers, B. (2014). Centring housing in political economy. Housing, Theory and Society, 31(4), 373–394. https://doi.org/10.1080/14036096.2014.947082
Alexandri, G., & Janoschka, M. (2025). Local housing policies and corporate social financial logics: Insights from the financialization of housing in Barcelona. Housing, Theory and Society, 42(1), 41–59. https://doi.org/10.1080/14036096.2024.2328633
Arbaci, S. (2019). Paradoxes of segregation: Housing systems, welfare regimes and ethnic residential change in Southern European cities. Wiley-Blackwell.
Belotti, E., & Arbaci, S. (2021). From right to good, and to asset: The state-led financialisation of the social rented housing in Italy. Environment and Planning C: Politics and Space, 39(2), 414–433. https://doi.org/10.1177/2399654420941517
Calavita, N., & Mallach, A. (Eds.). (2010). Inclusionary housing in international perspective: Affordable housing, social inclusion, and land value recapture. Lincoln Institute of Land Policy. https://www.lincolninst.edu/publications/books/inclusionary-housing-in-international-perspective
Cerrada Morato, L. (2026). De-financialising planning governance? Institutional recalibration in London’s inclusionary housing system. Housing, Theory and Society. https://doi.org/10.1080/14036096.2026.2701192
Cerrada Morato, L. (en prensa). Inclusionary housing and financialized planning in London: From value capture to value circulation. European Urban and Regional Studies.
Crook, A. D. H., & Whitehead, C. M. E. (2019). Capturing development value, principles and practice: Why is it so difficult? Town Planning Review, 90(4), 359–381. https://doi.org/10.3828/tpr.2019.25
España. (2007). Ley 8/2007, de 28 de mayo, de suelo. Boletín Oficial del Estado, núm. 128, 29 de mayo de 2007.
España. (2015). Real Decreto Legislativo 7/2015, de 30 de octubre, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley de Suelo y Rehabilitación Urbana. Boletín Oficial del Estado, núm. 261, 31 de octubre de 2015.
Fainstein, S. S. (2010). The just city. Cornell University Press.
García-Lamarca, M. (2021). Real estate crisis resolution regimes and residential REITs: emerging socio-spatial impacts in Barcelona. Housing Studies, 36(9), 1407–1426. https://doi.org/10.1080/02673037.2020.1769034
Generalitat de Cataluña. (2010). Decreto Legislativo 1/2010, de 3 de agosto, por el que se aprueba el texto refundido de la Ley de urbanismo. Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, núm. 5686, 5 de agosto de 2010.
Generalitat de Cataluña. (2024). Decreto 408/2024, de 22 de octubre, por el que se aprueba el Plan territorial sectorial de vivienda y se desarrolla el objetivo de solidaridad urbana previsto en la Ley 18/2007, de 28 de diciembre, del derecho a la vivienda. Diari Oficial de la Generalitat de Catalunya, núm. 9275, 24 de octubre de 2024.
Gil García, J., & Martínez López, M. A. (2023). State-Led Actions Reigniting the Financialization of Housing in Spain. Housing, Theory and Society, 40(1), 1–21. https://doi.org/10.1080/14036096.2021.2013316
Idescat. (2026). Habitatges acabats. Per tipus d’edificació. Comarques i Aran, àmbits i províncies. Anuari estadístic de Catalunya. Institut d’Estadística de Catalunya. https://www.idescat.cat/indicadors/?fil=44&id=aec&n=15696&tema=CONST
Ill-Raga, M., Palomera, J., & Ciutad, G. (2024). El repte de l’habitatge protegit: Estudi sobre els impactes de la mesura del 30% i la seva potencial modificació a Barcelona. IDRA – Institut de Recerca Urbana. https://idrabcn.com/es/wp-content/uploads/sites/2/2024/12/habitatgeprotegit_IDRA6.pdf
La Vanguardia. (2025, 27 de enero). Carme Trilla propone agrupar en un solo edificio los pisos obtenidos con el 30 %. https://www.lavanguardia.com/local/barcelona/20250127/10324765/carme-trilla-propone-agrupar-edificio-pisos-obtenidos-30.html
Rodríguez López, E., & López Hernández, I. (2011). Del auge al colapso. El modelo financiero-inmobiliario de la economía española (1995–2010). Revista de Economía Crítica, 12, 39–63. https://www.upo.es/revistas/index.php/rec/es/article/view/9747
Muñoz-Gielen, D. (2014). Urban governance, property rights, land readjustment and public value capturing. European Urban and Regional Studies, 21(1), 60-78. https://doi.org/10.1177/0969776412440543
Muñoz-Gielen, D., Maguregui Salas, I., & Burón Cuadrado, J. (2017). International comparison of the changing dynamics of governance approaches to land development and their results for public value capture. Cities, 71, 123–134. https://doi.org/10.1016/j.cities.2017.05.012
Tribunal Supremo. (2026). Sentencia núm. 110/2026, de 5 de febrero de 2026, Sala de lo Contencioso-Administrativo, Sección Quinta, recurso de casación núm. 3646/2023. ECLI:ES:TS: 2026:513.
Tulumello, S. (2025). Financiarización de la vivienda como acumulación territorial en la semiperiferia: un marco comparativo. Scripta Nova. Revista Electrónica de Geografía y Ciencias Sociales, 29(2), 121–145. https://doi.org/10.1344/sn2025.29.46879
Tulumello, S., & Dagkouli-Kyriakoglou, M. (2024). Housing financialization and the state, in and beyond Southern Europe: A conceptual and operational framework. Housing, Theory and Society, 41(2), 192–215. https://doi.org/10.1080/14036096.2023.2279529
Dimensions
PlumX
Visitas a la página del resumen del artículo
Descargas
Cómo citar
Licencia

Esta obra está bajo una licencia internacional Creative Commons Atribución 4.0.
El contenido y las opiniones incluidas en los trabajos publicados por Bitácora Urbano\Territorialson de responsabilidad exclusiva de sus autores para todos los efectos, y no comprometen necesariamente el punto de vista de la Revista. Cualquier restricción legal que afecte los trabajos y su contenido (escrito y/o gráfico) es responsabilidad exclusiva de quienes los firman.Bitácora Urbano\Territorial se reserva el derecho de realizar modificaciones al contenido escrito y/o gráfico de los trabajos que se van a publicar, a fin de adaptarlos específicamente a requerimientos de edición.
Bitácora Urbano\Territorial está publicada bajo Licencia de Atribución de Bienes Comunes Creativos (CC) 4.0 de Creative Commons. El envío de colaboraciones a Bitácora Urbano\Territorial implica que los autores conocen y adhieren a las condiciones establecidas en esa licencia.






