Publicado

2016-01-01

Un edificio diseñado para castigar: la utopía penitenciaria en Paraná, Brasil siglo XIX

A Building Designed for Punishment: the Penitentiary’s Utopia in Paraná, Brazil, 19th century

Palabras clave:

penitenciaría, punición, ilustración jurídica, crimen, violencia, Paraná (es)
Penitentiary, punishment, legal illustration, crime, violence, Paraná. (en)

Descargas

Autores/as

  • Clóvis Gruner Universidad Federal del Paraná
Este artículo busca acompañar parte del proceso de modernización del ordenamiento jurídico brasileño durante el Segundo Reinado a partir, principalmente, de la institución y repercusión del Código Criminal del Imperio de 1830, especialmente en lo que se refiere a la cuestión penitenciaria. Particularmente, se investiga el intento de creación, en la Provincia del Paraná, al sur de Brasil, de su primera penitenciaría, un emprendimiento entendido como parte de una política más amplia de contención de la criminalidad. En los discursos de las autoridades provinciales del periodo, el problema de la violencia criminal se mezclaba con las cuestiones principalmente inmigratorias en una provincia recién emancipada y que daba sus primeras señales de crecimiento.

This article is intended to be an explanation of the modernization process of Brazil’s legal system during the Second Kingdom starting, mainly, from the constitution and repercussions of the Empire’s Criminal Code of 1830, principally, the prison system. Particularly, an analysis of the attempted creation in the Province of Paraná, southern Brazil, of the first penitentiary: an endeavor understood as being part of a broader policy to suppress crime. In speeches of the provincial authorities of the time, the problem of criminal violence was grouped together with immigration issues of the recently emancipated province, which was already showing signs of urban growth.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Citas

I. Fuentes primarias

Documentos impresos y manuscritos

Leyes

“Constituicao Politica do Imperio do Brazil (25 de Marco de 1824)”. Disponible

en: http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/constituicao24.htm.

“Codigo Penal do Imperio do Brasil, com observacoes sobre alguns de seus artigos pelo Doutor Manoel Mendes da Cunha Azevedo”. Recife: Typographia Commercial de Meira Henriques, 1851.

“Codigo de Posturas de Curitiba - 1829 e 1861”. Serie Monumenta. Vol. 1. N.o 3. Curitiba: Aos Quatro Ventos, 1998.

Manuscritos

“Descripcao e orcamento do Projecto da penitenciaria de Curityba”, pelo Engenheiro Francisco Antonio Monteiro Tourinho, apresentado ao Presidente da Provincia, Manuel Pinto de Souza Dantas Filho, em 8 de julho de 1880.

“Penitenciaria”. Dezenove de Dezembro, 5 de junio de 1880.

“Regulamento para as Cadeias Provincia”. Reparticao de Policia do Parana, 2 de enero de 1858.

“Relatorio apresentado a Assembleia Geral Legislativa na Primeira Secao da Decima Oitava Legislatura” pelo Ministro e Secretario de Estado dos Negocios da Justica, Conselheiro Manoel Pinto de Souza Dantas. Rio de Janeiro: Typographia Nacional, 1882.

“Relatorio do Ministro da Justica”, Manoel Antonio Duarte de Azevedo, para a Assembleia Geral Legislativa, 1873.

“Relatorio Ministro da Justica”, Joaquim Octavio Nebias, para a Assembleia Geral Legislativa, 1869.

“Relatorio do Ministro da Justica”, Jose Martiniano de Alencar, para a Assembleia Geral Legislativa, 1868.

“Relatorio do Ministro da Justica”, Honorio Hermeto Carneiro Leao, para a Assembleia Geral Legislativa, 1832.

“Relatorio da Commissao Inspectora da Casa de Correccao da Corte”, anexo ao “Relatorio do Ministro da Justica”, Manoel Antonio Duarte de Azevedo, para a Assembleia Geral Legislativa, 1873.

“Relatorio apresentado a Assembleia Legislativa do Parana pelo presidente da Provincia, o Exmo. Snr. Dr. Joao Jose Pedrosa”, em 16 de fevereiro de 1881.

“Relatorio com que o Exmo. Sr. Dr. Manuel Pinto de Souza Dantas Filho passou ao Exmo. Sr. Dr. Joao Jose Pedrosa, a administracao da Provincia”, em 4 de agosto de 1880.

“Relatorio do Chefe de Policia”, Luiz Barreto Correa de Menezes, ao Presidente da Provincia, Manuel Pinto de Souza Dantas Filho, 31 de janeiro de 1880.

“Relatorio do Chefe de Policia”, Jose da Camara Leal, ao Presidente da Provincia, Jose Francisco Cardoso, 7 de junho de 1859.

“Relatorio do Chefe de Policia Interino”, Luiz Francisco da Camara Leal, ao vicepresidente

da Provincia na abertura da Assembleia Legislativa Provincial em 7 de janeiro de 1857.

II. Fuentes secundarias

Aguirre, Carlos. “Carcere e sociedade na America Latina”. História das prisões no Brasil. Vol. 1. Ed. Marcos Bretas, et al. Rio de Janeiro: Rocco, 2009.

Alencastro, Luiz Felipe de y Maria Luiza Renaux. “Caras e modos dos migrantes e imigrantes”. História da vida privada no Brasil – Império: a corte e a modernidade nacional. Vol. 2. Org. Luiz Felipe de Alencastro. Sao Paulo: Companhia das Letras, 2002.

Arendt, Hannah. Sobre a violência. Rio de Janeiro: Relume Dumara, 1996.

Braga Portella, Jose Roberto. “Descripcoens, Memmorias, Noticias e Relacoes: Administracao e Ciencia na construcao de um padrao textual Iluminista sobre Mocambique, na segunda metade do seculo XVIII”. Tesis de Doctorado en Historia, Curitiba: Universidade Federal do Parana, 2006.

Correa Gomez, Maria Jose. “Paradojas tras la Reforma Penitenciaria. Las Casas Correccionales en Chile (1864-1940)”. Instituciones y formas de control social en América Latina 1840-1940: una revisión. Ed. Maria Silvia Di Liscia y Ernesto Bohoslavsky. Buenos Aires: Prometeo Libros / Universidad Nacional de General Sarmiento, 2005.

Correia Goncalves, Pedro. “A era do humanitarismo penitenciario: as obras de John Howard, Cesare Beccaria e Jeremy Bentham”. Revista da Faculdade de Direito da ufg 33.1 (ene.-jun. 2009): 9-17.

Costa Straube, Ernani. Polícia Civil – 150 anos, história. Curitiba: Edicao do autor, 2005.

Elias, Norbert. O processo civilizador – Formação do Estado e civilização. Vol. 2. Rio de Janeiro: Jorge Zahar, 1993.

Foucault, Michel. Vigiar e punir – História da violência nas prisões. Petropolis: Vozes, 1987.

Lamb, Roberto Edgar. Uma jornada civilizadora: imigração, conflito social e segurança pública na Província do Paraná, 1867 a 1882. Curitiba: Aos Quatro Ventos, 1999.

Mello Pereira, Magnus Roberto de y Antonio Cesar de Almeida Santos. O poder local e a cidade: a Câmara Municipal de Curitiba - séculos XVII a XX. Curitiba: Aos Quatro Ventos, 2000.

Mello Pereira, Magnus Roberto de. Semeando iras rumo ao progresso: ordenamento jurídico e econômico da sociedade paranaense, 1829-1889. Curitiba: Editora da ufpr, 1996.

Moreira de Araujo, Carlos Eduardo. “Carceres imperiais: a Casa de Correcao do Rio de Janeiro. Seus detentos e o sistema prisional no Imperio (1830-1861)”.

Tesis de doctorado en Historia, Campinas: Unicamp, 2009.

Neder, Gizlene. Iluminismo jurídico-penal luso-brasileiro: obediência e submissão. Rio de Janeiro: Revan / Instituto Carioca de Criminologia, 2007.

Pedrosa Costa, Marcos Paulo. O caos ressurgirá da ordem – Fernando de Noronha e a reforma prisional no Império. Sao Paulo: ibccrim, 2009.

Pra, Alcione. Paraná - das Cadeias Públicas às Penitenciárias (1909-2009). Curitiba: Instituto Memoria, 2009.

Sa Cavalcanti de Albuquerque Neto, Flavio de. “Da cadeia a Casa de Detencao: a reforma prisional no Recife em meados do seculo xix”. História das prisões no Brasil. Vol. 1. Ed. Marcos Bretas, et al. Rio de Janeiro: Rocco, 2009.

Sant’Anna, Marilene Antunes. “Trabalho e conflitos na Casa de Correcao do Rio de Janeiro”. História das prisões no Brasil. Vol. 1. Ed. Marcos Bretas, et al. Rio de Janeiro: Rocco, 2009.

Wachowicz, Ruy. História do Paraná. Curitiba: Imprensa Oficial do Parana, 2001.